Zaginione nagrania

To nie Edison jako pierwszy nagrał dźwięk. 20 lat przed fonografem Edisona, w 1857 roku, francuski drukarz i handlarz książkami Édouard-Léon Scott de Martinville opatentował fonoautograf, który zapisywał fale dźwiękowe w postaci wychylenia linii na pokrytym sadzą papierze lub szkle. Fragment takiego zapisu, fonoautogramu, znajduje się po lewej. Przyrząd de Martinville’a służył do badań akustycznych i nikt wtedy nie wyobrażał sobie, że zapis zawiera wystarczająco dużo informacji, by dało się odtworzyć tak zarejestrowany dźwięk.

Dopiero w 2008 organizacja First Sounds, nieformalna grupa składająca się między innymi z historyków i inżynierów dźwięku, odtworzyła nagranie z 1860 roku, w którym ktoś, przypuszczalnie twórca urządzenia, śpiewa francuską piosenkę ludową Au Clair de la Lune.

Stosunkowo krócej, bo tylko osiemdziesiąt lat, na odtworzenie czekały nagrania, które wykonał polski terrorysta w trakcie odbywania kary. Bronisław Piłsudski, starszy brat Józefa, należał do grupy, która w roku 1887 planowała zamach na cara Aleksandra III. Zamach się nie powiódł. Kilku uczestników spisku powieszono — wśród nich był starszy brat Lenina, Aleksander Uljanow. Piłsudski został skazany na zesłanie na Syberię. Jako człowiek wykształcony, już niespełna dwa lata po zesłaniu pracował w kancelarii Zarządu Policji Okręgu Tymowskiego. W 1902 roku, jako uznany przez Cesarską Akademię Nauk badacz, wyruszył na Sachalin, zaopatrzony w fonograf Edisona i woskowe wałki. Dobrze, że ze swoim fonografem nie obnosił się w Rosji kilkanaście lat wcześniej, bo podzieliłby los nie podanych z nazwiska wczesnych propagatorów wynalazku:

Kiedy w roku 1878 przedstawiono fonograf w Akademii Nauk w Paryżu, członek jej Jan Bouillard, który nie wierzył w możliwość utrwalenia i odtworzenia głosu ludzkiego, pomawia demonstratora o brzuchomówstwo. Gorzej się stało z demonstratorem w Rosji. Tu sądy carskie ukarały go trzymiesięcznym więzieniem, grzywną, nakazując prócz tego zniszczyć aparaturę.

Scheminzky, Ferdinand (1943). Die Welt des Schalles. 2., erg. Aufl.. Salzburg. Bergland-Buch. Cytat za: Kaczmarek, L. [1953:22]. Fonograf na usługach dialektologii i etnografii muzycznej w Polsce. „Biuletyn Fonograficzny”. I: 19 – 54.

Woskowe wałki, na których Piłsudski nagrał śpiewy i recytacje Ainu, zostały odnalezione po II wojnie światowej na Uniwersytecie w Poznaniu. Już około 1953 roku Leon Kaczmarek próbował, bezskutecznie, przenieść zapis na taśmę magnetofonową. Niedokończoną pracę kontynuował 10 lat później Jerzy Bańczerowski. Był on świadom, że dostępna technika nie pozwala na ich odtworzenie, a jedyne co można było zrobić to czekać.

Co pewien czas, któryś wałek, tak sam z siebie, rozpadał się na kawałki. W miarę, jak kolekcja stopniowo się kurczyła, moje rozdrażnienie narastało. Możecie sobie wyobrazić, światli naukowcy, jakie męki Tantala przechodziłem na widok rozpadającego się wałka, którego zawartość bezpowrotnie znikała w przeszłości.

Dopiero w 1983 roku, w czasie stanu wojennego, wałki udało się przetransportować do Japonii. Tamtejsi naukowcy odtworzyli ich zawartość przy użyciu zmodyfikowanych czytników płyt CD. Nagrania Piłsudskiego są dla Japończyków bezcennym skarbem kultury. Nadal uznają oni Wyspy Kurylskie za część swojego terytorium.

Wałki Piłsudskiego można oglądać w krakowskim Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha. Więcej o historii rekonstrukcji wałków można się dowiedzieć z książki Juranda B. Czermińskiego „Cyfrowe środowisko współczesnej biblioteki”, dostępnej w sieci. Pieśni Ainu sprzed ponad stu lat można posłuchać tu.

Tagi: , ,

Tu możesz zostawić komentarz, ale może najpierw przeczytaj "zasady komentowania".

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s


%d bloggers like this: